Աննա Տեր-Ավետիքյան (1908–2013) - ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ, Հայաստանի առաջին կին ճարտարապետ, որի ստեղծագործական ժառանգությունը նշանակալի է Երևանի ճարտարապետական պատմության մեջ։
Մասնագիտական ուղի
Երիտասարդ տարիքում բացառիկ ընդունակություններով աչքի ընկնող Աննա Տեր-Ավետիքյանը ցերեկներն աշխատում էր ճարտարապետ Նիկողայոս Բունիաթյանի մոտ, երեկոները՝ Ալեքսանդր Թամանյանի արվեստանոցում, որտեղ այդ ժամանակ մշակվում էր Օպերայի և բալետի թատրոնի շենքի նախագիծը։
Այն ժամանակ, երբ ճարտարապետությունը հիմնականում տղամարդկանց մասնագիտական տիրույթն էր, Աննա Տեր-Ավետիքյանն ընտրեց այդ ուղին։ Նրա աշխատանքը պահանջում էր ոչ միայն ստեղծագործական մտածողություն, այլև շինարարների, աշխղեկների ու քարտաշների հետ աշխատելու, շինհրապարակներում օրեր անցկացնելու և նախագծային մտահղացումներն իրականություն դարձնելու հետևողականություն։ Նա հաստատակամորեն պաշտպանում էր իր մասնագիտական սկզբունքները՝ ձգտելով, որ կառուցվող շենքը համապատասխանի իր նախագծային պատկերացմանը։
Ճարտարապետական ձեռագիր
Աննա Տեր-Ավետիքյանը հայտնի էր հատկապես անկյունային լուծումների վարպետությամբ։ Փողոցների խաչմերուկներում տեղակայված շենքերը նախագծելիս նա կարողանում էր անկյունային տարածքի առանձնահատկությունները վերածել ճարտարապետական առավելության։ Ծավալային հորինվածքները կառուցելով այնպես, որ դրանք կարծես շրջանցեն անկյունը, նա միաժամանակ հնարավորություն էր ստեղծում ընդարձակելու մայթը և շենքի առջև ձևավորելու հրապարակաձև տարածություն։ Այս մոտեցումը վկայում է Աննա Տեր-Ավետիքյանի՝ քաղաքային միջավայրի առանձնահատկությունները ճարտարապետական ինքնատիպ լուծումների վերածելու կարողության մասին։
Մասնագիտական ճանաչում
Աննա Տեր-Ավետիքյանի նախագծած կառույցներից է ԳԱԱ Լեզվի ինստիտուտի շենքը, որի համար նա արժանացել է Փարիզի միջազգային ցուցահանդեսի՝ «Կինը արվեստի և ժողովրդական ստեղծագործության ասպարեզներում» անվանակարգի դիպլոմին։
Նրա ստեղծագործական ժառանգությունը ներառում է Երևանի բնակելի, հասարակական և վարչական նշանակության մի շարք կառույցներ, որոնցից շատերը դարձել են քաղաքի ճարտարապետական դիմագծի ճանաչելի տարրեր։
Հիմնական աշխատանքներ
• Բնակելի շենք Աբովյան փողոցում (1931 թ.)։
• Կինեմատոգրաֆիստների բնակելի տունը՝ Կորյունի փողոցի և Մաշտոցի պողոտայի անկյունում, հայտնի «Պոնչիկանոցը»։
• Բնակելի շենք Աբովյան և Կորյունի փողոցների խաչմերուկում։
• Բնակելի շենք Մոսկովյան փողոցի և Բաղրամյան պողոտայի անկյունում (1945 թ.)։
• Բնակելի շենք Օրջոնիկիձեի փողոցում (ներկայումս՝ Արշակունյաց պողոտա)։
• Բնակելի շենք Ղուկասյան փողոցում (ներկայումս՝ Ղազար Փարպեցու փողոց)։
• ՀԽՍՀ ԳԱԱ Լեզվի ինստիտուտի շենք (1937 թ.)։
• ՀՀ ներքին գործերի նախարարության շենքը՝ Նալբանդյան և Չարենցի փողոցների անկյունում (1947 թ.), նախագծվել է Աննա Տեր-Ավետիքյանի և նրա ամուսնու՝ ճարտարապետ Կոստանդին Հովհաննիսյանի համատեղ աշխատանքով։
• «Սասունցի Դավիթ» կինոթատրոնի շենքը Երևանում՝ Կոստանդին Հովհաննիսյանի հետ համատեղ նախագծված կառույց, որը հետագայում քանդվել է։
Երևան քաղաքի Արաբկիր վարչական շրջանի 38-րդ փողոցը կրում է ճարտարապետ Աննա Տեր-Ավետիքյանի անունը։
Աննա Տեր-Ավետիքյանի կյանքն ու գործունեությունը հայ ճարտարապետության պատմության կարևոր էջերից են։ Նրա ստեղծագործական մոտեցումը, մասնագիտական հետևողականությունն ու նորարարական մտածողությունը նպաստել են Երևանի ճարտարապետական միջավայրի ձևավորմանը՝ թողնելով ժառանգություն, որն այսօր էլ արժանի է ուսումնասիրության և գնահատանքի։